Minst gebruikte buslijnen in Nederland: impact OV-krimp

In de noordelijke provincies, Zeeland en Overijssel stappen steeds minder mensen in de bus. Waarom verdwijnen lijnen met lage bezetting, en wat betekent dat voor dorpen die amper nog OV hebben? Dit artikel verzamelt wat we weten over de minst gebruikte buslijnen in Nederland en de regionale impact van OV-krimp.

Bushaltes afname sinds 2018: 1500 minder (7%) ·
Nederlanders voor behoud buslijnen: 90% ·
Buslijnen verdwijnen uit dorpen: steeds meer volgens OV-NL ·
Geen bussen op zondag mogelijk: in sommige provincies vanaf 2026

De tabel hieronder zet de belangrijkste OV-krimpcijfers op een rij, met bronvermelding per meetpunt.

Wat is de drukste buslijn van Nederland?

Buslijn 21 in Amsterdam behoort tot de drukste routes van het land. De lijn verbindt drukke wijken en trekt dagelijks honderden reizigers per rit. In contrast daarmee staan talloze regionale lijnen die amper bezet zijn.

Buslijn 21 in Amsterdam

Amsterdam telt verschillende drukke buslijnen, maar Buslijn 21 onderscheidt zich door constante bezetting tijdens spitsuren. De lijn profiteert van de hoge concentratie reizigers in de binnenstad.

Contrast met minst gebruikte lijnen

Waar stadsroutes vol zitten, kampt het regionale OV met het tegenovergestelde probleem. In Friesland bijvoorbeeld, schommelt de bezetting van de Opstapper rond slechts 1,2 personen per rit volgens Rekenkamer Fryslân.

In de dunst bevolkte gebieden van Nederland — Noord-Limburg, Zeeland en Overijssel — is de bushalte-dichtheid het laagst. Dat meldt het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid in een analyse uit 2018.

Wat is de langste buslijn in Nederland?

Voor liefhebbers van OV zijn er routes die niet alleen lang zijn, maar ook scenic waarde hebben. De langste buslijnen van Nederland combineren vaak meerdere landschapstypes.

Leuke OV-ritten volgens Rover

Rover, de OV-woordvoerder voor reizigers, wijst op diverse routes die de moeite waard zijn. Denk aan trajecten door natuurgebieden waar de bus nauwelijks passagiers vervoert, maar wel een belangrijke verbinding vormt voor dorpen.

Vergelijking met laaggebruikte routes

Lengte en passagiersaantallen lopen niet parallel. Sommige van de langste routes hebben de laagste bezetting, simpelweg omdat ze door dunbevolkte gebieden rijden. De bus staat onder druk in de ‘dunste’ reizigersstromen, zoals het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid het noemt.

Wat is de mooiste buslijn in Nederland?

Schoonheid en nut gaan niet altijd samen in het OV. Sommige van de minst gebruikte routes zijn visueel het aantrekkelijkst, aldus RTL Nieuws.

Toproutes met OV

RTL Nieuws presenteerde eerder een lijst van zeven mooiste OV-routes van Nederland. De selectie omvat verbindingen door heidegebieden, langs kanalen en over dijken. Veel van deze routes rijden echter met lage frequenties of dreigen te verdwijnen.

Schoonheid ondanks lage bezetting

Een voorbeeld: lijnen door de Veluwe of langs de Maas hebben panoramische waarde, maar trekken weinig reizigers in daluren. Vervoerders moeten hier steeds vaker kiezen tussen cultuurwaarde en rendabiliteit. De frequentie van buslijnen met lage bezetting is verlaagd in dalperiodes van vier naar twee of van twee naar één rit per uur, meldt de Eerste Kamer Monitoringsrapportage.

Het dilemma is helder: routes behouden voor toerisme en bereikbaarheid, óf schrappen om kosten te besparen. De politieke druk neemt toe nu 90% van de Nederlanders wil dat laaggebruikte lijnen behouden blijven, zo blijkt uit onderzoek dat Binnenlands Bestuur citeert.

Wat is het tekort aan buschauffeurs in Europa?

Het chauffeurstekort raakt Nederland hard, maar het probleem is Europees van aard. Nederland kampt met een schrijnend tekort aan buschauffeurs, melden bronnen binnen de transportsector.

Impact op Nederlandse lijnen

Het tekort leidt rechtstreeks tot minder ritten en geschrapte lijnen. Syntus Utrecht paste de dienstregeling al aan per november 2022 vanwege personeelstekort, en schrapte op 10 juli 2023 één buslijn volledig, volgens de Eerste Kamer Monitoringsrapportage.

Reden voor schrappen laaggebruikte buslijnen

Laaggebruikte lijnen zijn het eerste slachtoffer van personeelstekort. Waar een route toch al weinig reizigers trekt, is de rek rechtvaardiging snel gemaakt. Provincies bezuinigen eerst op verbindingen die toch al mager bezet zijn.

Wat is het grootste busbedrijf in Nederland?

Meerdere vervoerders delen de markt voor streekvervoer in Nederland. Provincies zijn sinds 1998 verantwoordelijk voor het streekvervoer, zo meldt de Rekenkamers.

Pouw Vervoer en anderen

Pouw Vervoer is een van de grotere regionale spelers, maar de markt kent diverse aanbieders. Qbuzz, Connexxion, Arriva en Keolis verdelen eveneens concessies. De keuze voor welk bedrijf een lijn mag uitvoeren hangt mede af van het beschikbare personeel.

Rol in beheer laaggebruikte lijnen

Busbedrijven kunnen formeel adviseren over welke lijnen winstgevend zijn, maar de uiteindelijke beslissing ligt bij de provincie. Het PBL waarschuwde dat versobering van OV leidt tot verminderde bereikbaarheid van voorzieningen en banen, een effect dat volgens het Planbureau voor de Leefomgeving vooral perifere gebieden treft.

Wat zeggen de cijfers over OV-krimp?

Het bus-, tram- en metrogebruik in 2022 bedroeg 4,3 miljard kilometer, blijkt uit data van het CLO. Dat is 24% lager dan de 5,6 miljard kilometer in 2019. Treingebruik daalde in 2020 met 56% ten opzichte van 2019 door COVID, en herstelde deels naar 14,1 miljard kilometer in 2022.

OV-gebruik herstelcijfers per provincie

In 2023 blijft het OV-gebruik 15% lager dan het topjaar 2019. De meeste provincies zitten op 77-87% van hun pre-pandemieniveau, zo meldt Binnenlands Bestuur. Provincie Utrecht kende zelfs een daling van 37% in het OV-aanbod door het verdwijnen van nachtlijnen en HOV.

Regionale verschillen in OV-krimp

De noordelijke provincies Fykslân, Drenthe en Groningen hebben vergelijkbare kengetallen voor busvervoer, aldus Rekenkamer Fryslân. In noord- en zuidwest Fryslân vallen veel ritten vervallen door nieuwe dienstregelingen, met name in daluren. De provincies Gelderland en Overijssel scoren lager op OV-kwaliteitsscores, meldt de Staat van het OV 2023.

Klachten en gevolgen van OV-kaalslag

Het verdwijnen van buslijnen treft sommige groepen harder dan anderen. Uitval van buslijnen raakt vooral ouderen die afhankelijk zijn van OV voor zorgafspraken, meldt MAX Magazine.

Impact op scholieren en zorg

Scholieren in dunbevolkte gebieden verliezen hun onafhankelijke mobiliteit als de bus niet meer rijdt. Ouders moeten vaker inspringen met vervoer, wat een praktische en financiële last legt op gezinnen. Voor ouderen geldt hetzelfde probleem, maar dan met medische afspraken als inzet.

Alternatieven voor verdwenen buslijnen

In Fryslân testte men de Opstapper, een flexibel systeem waar reizigers kunnen instappen bij lage bezetting. De bezetting schommelt echter rond slechts 1,2 personen per rit, wat de financiële haalbaarheid ondergraaft. Buurtbus en belbus lossen een deel van het probleem op, maar bereiken lang niet alle bestemmingen.

Wat zeggen betrokken partijen?

Het Regeerprogramma kabinet-Schoof stelt dat belangrijke voorzieningen voor alle Nederlanders bereikbaar moeten zijn, maar de minimale inzet op busverbindingen tussen dorpskernen is weinig substantieel.

— Marko Hekkert, Directeur PBL (Planbureau voor de Leefomgeving)

Het PBL benadrukt dat de bereikbaarheid van voorzieningen en banen direct samenhangt met OV-verbindingen. Wanneer buslijnen verdwijnen, verdwijnen ook economische kansen voor perifere gebieden.

De bus staat onder druk in de ‘dunste’ reizigersstromen waar lage bezettingsgraad heerst.

— Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM)

Gerelateerde lectuur: Jeu de boules Utrecht: Beste bars, banen en locaties · Van der Valk Nijmegen Lent – 4-sterren hotel aan de Waal

Reizigers op deze minst gebruikte buslijnen kunnen met de 9292 reisplanner actuele tijden en haltes live volgen ondanks de OV-krimp.

Veelgestelde vragen

Voor reizigers in perifere gebieden is de rek eruit: buslijnen met lage bezetting verdwijnen, chauffeurstekort verergert het probleem, en alternatieven dekken lang niet alle behoefte. De landelijke steun voor behoud (90%) botst met de financiële realiteit van vervoerders en provincies. Welke kant het opgaat, hangt af van de politieke keuzes die dit najaar worden gemaakt.